Hoogmoed corrumpeert Macht
Macht is volkomen neutraal. Maar er zijn meerdere attitudes, die ervoor zorgen dat de macht en de daarbij horende kick, diegene die die macht uitoefent corrumpeert.
In de komende vier blogs neem ik jullie mee naar de ‘dark side’ van macht. De vier attitudes die we gaan onderzoeken, zijn niet de enige waardoor macht corrumpeert. Maar ze zijn wel alle vier extreem effectief. Hier zijn ze:
- Hoogmoed
- Egocentrisme
- Luiheid
- Lafheid
Om in deze eerste agressieve wortel van vernietiging te duiken, laten we eens kijken naar wat we noemen ‘de vijf elementen van de hoogmoed’. Ik heb ze, evenals de vijf elementen van de luiheid, afgeleid uit het uitstekende onderzoek en boek van Heiko Ernst. Als hoofdredacteur van de Duitse versie van ‘Psychologie vandaag’ schreef hij een buitengewoon boek over 7 destructieve wortels die individuen, gemeenschappen en samenlevingen vernietigen.
Hier zijn de vijf elementen van hoogmoed om ons op weg te helpen.
Neurotisch narcisme
- Zich voortdurend beter voelen dan anderen
- Denk je dat je recht hebt op een speciale behandeling
- Het uitdrukken van suprematie op een directe of subtiele manier
Alleswetend narcisme
- Buitensporige kritiek
- Anderen belachelijk maken en bespotten
- Er genoegen in scheppen zich beter en intelligenter te voelen dan anderen.
Narcistisch zelfmedelijden
- Ik hou van de aandacht die ik krijg door het slachtoffer te spelen…
- Ik word boos als niemand medelijden met me heeft
- Ik verdien meer en het is de schuld van anderen dat het is zoals het is…
Arrogantie
- Ik ben eerste klas, jij bent derde klas
- Ik ben slimmer en daarom waardevoller dan anderen.
- Ongeduld: waarom moet ik in de rij wachten?
Hardleers
- Ik weet het allemaal.
- Er is niets dat ik van jou kan leren
- Waarom moet ik in hemelsnaam veranderen, mijn manier was altijd voldoende
“Arrogantie is de blindheid van het alledaagse en de arrogantie waarmee de arrogante mens bedwelmd raakt door zichzelf” – Heiko Ernst
Hoe corrumpeert hoogmoed de macht?
De hoogmoedige persoon is zo verliefd op zichzelf, dat hij of zij blind wordt voor alle tekortkomingen en destructief gedrag. Wanneer een leider groeit in macht, denkt hij of zij dat zijn of haar tijd, energie en aandacht veel belangrijker zijn dan die van anderen.
In Nederland was er een zeer succesvolle CEO van een miljardenbedrijf. Een vriend van mij werkte voor hem en vertelde me later het volgende verhaal. Een jaar voordat deze CEO van zijn troon viel omdat hij werd veroordeeld voor corruptie, gebeurde het volgende voorvalletje: Als superbelangrijk persoon ergerde hij zich thuis dat zijn vrouw hem vroeg de afwas te doen. Zijn reactie was waarom zou ik de afwas doen, aangezien mijn tijd zo waardevol is voor zoveel mensen in de wereld?”.
Mijn vriend die dit verhaal rechtstreeks van de CEO (zijn baas) hoorde, wist dat hij over het randje was gegaan! En een jaar later werd de grote man, de superbelangrijke CEO, van zijn troon gestoten. Uiteraard heeft het “afwasding” hem niet vernietigd. Maar het was een mini-teken van een diepgewortelde hoogmoed, die uiteindelijk de val veroorzaakte van een super competent en zeer charismatisch leider.
Ik lees graag de boeken van Robert Harris, die een briljant schrijver van geschiedenis is. Hij is in staat om een boek van 300 pagina’s te schrijven over 7 dagen in de geschiedenis, waarin leiders grote beslissingen namen die de loop van de geschiedenis veranderden. In de “officier” laat hij zien hoe de Franse leiders de rechtsgang misbruikten om de Joodse officier Dreyfus te veroordelen tot een levenslange verbanning in ballingschap. Wat een verschrikkelijk maar super interessant verhaal, hoe zoveel politieke, militaire en zelfs filosofische leiders gedreven werden door hoogmoed en hun macht jarenlang misbruikten zonder dat iemand hen tegenhield.
Om de destructieve kracht van hoogmoed te begrijpen en hoe die altijd leidt tot machtsmisbruik, raad ik ten zeerste aan de geschiedenis te bestuderen. En de boeken van Robert Harris zijn uiterst inzichtelijk voor dit nobele doel: het begrijpen van de dynamiek van hoogmoed en overmoed.
“Trots belichaamt de leegte van een leven dat zich van al het andere heeft gedistantieerd en alleen voor zichzelf leeft. Zij die torenhoog boven hun medereizigers staan, zijn zo verrukt en met zichzelf bezig dat ze niet meer hoeven te communiceren en verantwoording af te leggen” – Heiko Ernst
Als hoogmoed je systeem vult, voel je je beter dan allemaal, heb je niet meer het verlangen om van anderen te leren en begin je arrogant te handelen.
Arrogantie, cynisme, veroordelend hoongelach, manipulatie (allemaal uitingen van hoogmoed) vernietigen je vermogen om gezonde relaties op te bouwen. En als je gezonde relaties verliest, verlies je alle mogelijkheden om feedback te krijgen en gezond te blijven in integriteit als persoon en als leider.
“Hoogmoed is de duurzaamste ondeugd, hij komt vroeg en blijft lang bestaan. Als het stolt in de persoonlijkheidsstructuur van bijvoorbeeld narcisme, kan het iemands leven en leidmotief worden.”- Heiko Ernst
Hoogmoed kan gemakkelijk uitgroeien tot narcisme, en daarmee de persoonlijkheid van de leider van binnenuit vernietigen. Manfred Kets de Vries, professor voor leiderschap aan Insead, de wereldberoemde business school in Fontainebleau, nabij Parijs, heeft gewerkt met talrijke CEO’s en wereldleiders uit alle continenten. In zijn kleine maar zeer inzichtelijke boek “You will meet a tall dark stranger” beschrijft hij hoe leiders een grote verscheidenheid aan persoonlijke aandoeningen kunnen kweken:
- De narcistische leidinggevende
- De paranoïde leidinggevende
- De bipolaire leidinggevende
- De psychopathische leidinggevende
- De passief agressieve leidinggevende
- De dwangmatige executieve leidinggevende
Ze hebben allemaal verschillende wortels die hun soort stoornissen voortbrengen. Maar hoogmoed is een van de wortels die ze allemaal voedt.
En nu?
Wat kan ik doen, als het erop lijkt dat elke persoon in de wereld wordt uitgedaagd om om te gaan met dit gif dat ‘hoogmoed’ heet?
Voor elk gif bestaat er een tegengif. Sinds Aristoteles noemen we dat tegengif voor destructief gedrag: de deugd. Aristoteles beschrijft de deugd als een positieve attitude die geworteld en gegroeid is in iemands persoonlijkheid. En hij noemt de deugd de houding die leven, gezondheid en positieve relaties mogelijk maakt. Voor elk van de vier destructieve wortels die we nu beschrijven bestaat er een antigif, een deugd, die ervoor zorgt dat we juist wel met de uitdagingen van macht om kunnen kaan.
Hier het overzicht:
| Destructieve wortel | Deugd |
| 1. Hoogmoed
2. Egocentrisme 3. Luiheid 4. Lafheid |
1. Nederigheid
2. Empathie 3. Discipline 4. Moed |
Laat me deze kleine inleiding over hoogmoed afsluiten met een positief verhaal van een leider met enorme invloed die een manier vond om zijn groeiende macht en invloed in evenwicht te houden, op een heel slimme en effectieve manier.
Peter F. Drucker was hoogleraar in leiderschap, schreef 36 boeken over leiderschap en bedrijfsleven en werkte als leider in zijn vakgebied tot hij 94 jaar oud was, slechts één jaar voordat hij stierf en een mooi en rijk (in relaties en invloed) leven achter zich liet. Peter had de gewoonte om elke vrijdagochtend les te geven op een plaatselijke middelbare school. Werkte met letterlijk meer dan 1000 tieners tijdens zijn carrière.
Een collega van hem vroeg hem eens hoe hij zo’n slechte rentmeester van zijn tijd en geld kon zijn. Hij zei tegen Peter: “Elke vrijdag verspil je je kostbare tijd en meer dan 10.000 dollar (Peter Drucker verdiende toen tussen de 10.000 en 20.000 dollar voor een keynote) aan onwetende tieners, die je helemaal niet waarderen! Zie je niet dat dit lesgeven op een middelbare school zeer onverantwoord is, wat betreft het verlies van tijd voor belangrijkere mensen en het verlies van geld, waar je zoveel goeds mee zou kunnen doen?”
Peter Drucker antwoordde de man: “Ik denk dat u de situatie niet begrijpt! Ja, ik geef vrijdagochtend les aan tieners. Maar ik doe het ook voor mezelf. Elke vrijdagochtend doorbrengen met tieners is een leergemeenschap die superbelangrijk is voor mij. Ik ben degene die het meest leert op deze vrijdagen”.
Wow, ik hou van die houding! Nooit stoppen met leren van allerlei mensen om je heen. En Peter F. Drucker was niet alleen een briljant persoon, maar ook een wijs persoon die wist dat hij het ritme nodig had om zichzelf wekelijks in een “student” en “lerende” houding en uitdaging te brengen.
Dus, omgaan met macht zal je altijd uitdagen om met hoogmoed om te gaan in elk element van je wezen. Het is aan jou om een manier te vinden om deze uitdaging van dag tot dag aan te gaan. Week voor week. Jaar voor jaar.
Elke twee weken publiceren we een nieuwe blog in deze serie.
Wil je direct op de hoogte blijven van elke inspiratie die we dit jaar gaan uitbrengen rondom het thema “macht en leiding geven”, klik dan hier, laat je mailadres achter en wij als xpand Nederland gaan je dan elke twee maanden een leiderschap inspiratie sturen met actuele thema’s, boekbesprekingen en links naar interessante tools op het gebied van leiderschap.
Hartelijke groet,
Paul Donders
Kun je een liefdesrelatie eigenlijk wel bouwen, of moet zoiets ontstaan? En als er dan zoiets als liefde is, hoe houd je dat dan duurzaam en ook nog een beetje leuk? En hoe voorkom je dat je jezelf verliest in een relatie?
Aan de hand van de verschillende levensfasen (en bijbehorende crisissen) van Romano Guardini gaan we kijken waar jij nu staat in je ontwikkeling in je leven en specifiek in je werk. In welke levensfase ben je? Welke uitdagingen zijn er in je huidige en de navolgende levensfase en hoe hebben die hun invloed op je loopbaan/roeping? Een informatieve en praktisch workshop waar we theorie koppelen aan jouw eigen praktijk.
De Bijbel laat steeds weer zien dat we andere gelovigen nodig hebben. Er zit kracht in samen. Samen een ritme vinden met focus op God, de Bijbel en elkaar.
Ieder mens is uniek geschapen en daarom zullen we de ander nooit helemaal begrijpen. Het kan de basis worden van onenigheid of conflict. En nu het leven zich afspeelt achter het computerscherm is dat nog meer aan de orde. Herken je het? In de virtuele room kan het soms wat ‘ijzig voelen’. Je tuurt op je scherm en vraagt je af: ‘wat bedoelt de ander?’ Je probeert het gezicht te lezen, maar iedereen praat weer door op de inhoud. En, je voelt het onderhuidse conflict opborrelen. Hoe kun je virtueel toch komen bij die gevoelslaag? Zodat irritaties zich niet opstapelen naar conflicten? We oefenen in deze workshop met de gespreksinterventies, de Pyramide van communicatie’. We gaan ontdekken dat een gesprek meerdere lagen kent. Online krijgt dat meer betekenis. In hoeverre ben je in de gelegenheid om te doorgronden wat er bij de ander echt speelt.
Soms is het een uitdaging om God aan het werk te zien in deze wereld of in ons werk. Soms moeten we gewoon vertrouwen dat Hij er is, verstopt in het volle zicht, aan het werk zoals gist ongemerkt haar werk doet. In deze workshop doen we een oefening in aandacht. Kies een hardcopy krantenartikel dat je raakt, of print een pagina uit een beleidsdocument van je werk en houd een zwarte stift bij de hand! Door onnodige woorden weg te strepen leg je een gebed bloot. Een gebed dat al die tijd verstopt zat in het artikel.
Volle bak een betekenisvol leven leiden én leven vanuit rust. Kan dat samengaan? We geloven dat Jezus ons uitnodigt Hem te volgen in een leven vanuit rust. En dat is vandaag de dag Goed Nieuws! Door zijn principes van rust toe te passen ontstaat er meer ruimte voor verbondenheid met God en anderen. Zo maak je vanuit vrede, focus en gezonde ritmes verschil op de plek waar je bent. Verlang jij hiernaar? Dan is deze workshop een goed idee! We gaan met je nadenken hoe dat eruit kan zien in jouw leven. En geven je een klein voorproefje waarom ritmes, rust en af en toe even stil staan alle verschil kunnen maken.
Druk zijn is in de mode en een van de dingen waar we (soms onbewust) erg druk mee kunnen zijn is technologie. Social media, Netflix, YouTube, nieuwssites, online shoppen etc. etc. Ons brein is gewend aan afleiding en wij doen er graag aan mee. Apps op je telefoon die je vanuit gewoonte opent en bekijkt, niet omdat je er bewust voor kiest, maar omdat je even niets anders te doen hebben. Hoewel veel technologieën ons leven makkelijker maken, slibt ons leven ongemerkt ook dicht met allerlei externe prikkels. Wil jij opnieuw kiezen welke plek technologie krijgt in je leven? Dan is deze workshop iets voor jou! We bekijken de invloed van technologie op onze hersenen. We bespreken onze ontwikkelde gewoontes en we kijken hoe dit alles ons leven als volgeling van Jezus raakt.
Nadenken over zingeving in je werk is geen luxeprobleem. Maar misschien kijk je in de verkeerde richting bij het zoeken naar zin. Ik help je deze workshop om een zingevingsfundament te zoeken dat dieper gaat dan de wisselende dagkoersen van waardering of maatschappelijke urgentie. Ik daag je uit om bestaande overtuigingen over jezelf, God en de plek van werk in deze wereld tegen het licht te houden. Ik deel persoonlijke voorbeelden, geef inzichten mee uit mooie boeken en stel scherpe reflectievragen. Ik hoop dat deze workshop je helpt om met meer vreugde, aandacht en ontspanning je dagelijks werk te doen.
Lang na-tafelen, altijd actie, volop rust, een creatieve chaos… Wat is kenmerkend voor jouw gezin? En welke verwachtingen en hoop heb je voor jouw gezin? Deze 45 minuten duiken we met elkaar in de kracht van bezinning op ons gezin. We kijken welke invloed gezinscultuur op ons heeft en bespreken concrete handvaten voor het bouwen aan onze gezinscultuur. Of jouw gezin nu uit 1,2,3 of 30 personen bestaat, deze workshop helpt je te bouwen aan, en te genieten van, jouw thuis.
Ambitie heeft in onze samenleving een heel positieve klank. Maar is ambitie eigenlijk wel zo gezond? Eeuwenlang werd ambitie gezien als iets negatiefs en Van Dale definieert het nog altijd als “eerzucht”. In deze workshop onderzoek je jouw ambitie. Het “gif” proberen we er uit te halen. We maken samen de beweging van impact naar inbreng, van grenzeloosheid naar grip, van jaloezie naar dankbaarheid en van carrière naar commitment. Gaandeweg ontdek je bovendien iets van de relevantie van het evangelie voor vandaag de dag.
Veerkracht is de vaardigheid en capaciteit om op een zinvolle, constructieve manier om te kunnen gaan met allerlei veroorzakers van stress. Zoals veranderingen, een crisis, teleurstellingen of kritiek. Iedereen beschikt over veerkracht. Veerkracht is geen statisch gegeven maar iets waarin je kan groeien. In deze workshop behandelen we drie competenties die bijdragen aan je veerkracht: het narratief (je verhaal), discipline en relationele vaardigheid. Na deze workshop weet je wat veerkracht precies is, hoe je kan bouwen aan veerkracht en word je uitgedaagd om daar direct mee te starten!